Ά. Ποταμιάς: Δίκαιο Αυτοκινήτου & νέος ΚΟΚ – Προκλήσεις και Ευκαιρίες για την Ασφαλιστική Αγορά
Του κ. Άγγελου Ποταμιά,
Δικηγόρου παρ’ Αρείω Πάγω, LLM Ποινικού Δικαίου, μέλους του ΔΣΑ.
Η έναρξη ισχύος του Νέου Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (Ν. 5209/2025 – εφεξής ΚΟΚ) σε συνδυασμό με την αυστηροποίηση του Ποινικού Κώδικα, δημιουργεί ένα νέο, περίπλοκο τοπίο και σηματοδοτεί μια ιστορική μεταστροφή. Η βασική φιλοσοφία του νομοθέτη μετατοπίζεται από την «τιμωρία» του οχήματος στην πλήρη προσωποποίηση της ευθύνης στον οδηγό, στην πρόληψη, στον εκσυγχρονισμό και σε μια απόπειρα αναπροσανατολισμού της οδηγικής μας κουλτούρας.
Κατηγοριοποίηση Παραβάσεων και Ποινική Διάσταση
Η νέα αρχιτεκτονική του ΚΟΚ βασίζεται στην κατηγοριοποίηση των παραβάσεων ανάλογα με την επικινδυνότητά τους σε τέσσερις κλίμακες (Ε1 έως Ε4), στις υποκατηγορίες Α (επιβολή προστίμου) και Β (επιβολή προστίμου και διοικητικού μέτρου), και στην ειδική κατηγορία «Σ» για την αντικοινωνική οδική συμπεριφορά. Έτσι, φερ’ ειπείν η χρήση κινητού τηλεφώνου (χωρίς πρόκληση συμβάντος) λογίζεται ως παράβαση τύπου «Ε3-Β» και επισύρει πρόστιμο 350 ευρώ και αφαίρεση άδειας οδήγησης και των στοιχείων κυκλοφορίας για 30 ημέρες. Σημαντική τομή για τους επαγγελματίες του κλάδου είναι η μετατροπή πολλών τροχαίων παραβάσεων σε σοβαρά ποινικά αδικήματα.
Η επικίνδυνη οδήγηση (άρθρο 290Α ΠΚ) αντιμετωπίζεται πλέον κακουργηματικά σε πλήθος περιπτώσεων. Η χρήση κινητού τηλεφώνου χωρίς ειδική θέση, η οδήγηση χωρίς νόμιμη άδεια, η οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ ή η παραβίαση STOP, εφόσον προκαλέσουν βαριά σωματική βλάβη ή θάνατο, τιμωρούνται με καθείρξεις που ξεκινούν από 10 έτη και μπορούν να φτάσουν έως και την ισόβια κάθειρξη, αν προκληθούν θάνατοι περισσότεροι του ενός. Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει στην εγκατάλειψη θύματος, η οποία αποτελεί πλέον κορυφαία αντικοινωνική πράξη και τιμωρείται με κάθειρξη έως 20 έτη, αν επέλθει θάνατος. Τέλος, δέον να αναφερθεί ότι, για τις κακουργηματικές πράξεις που προκαλούνται λόγω της χρήσης κινητού τηλεφώνου εν κινήσει, προβλέπεται πλέον ρητά η δυνατότητα άρσης του απορρήτου των επικοινωνιών, καθώς και η ανάκτηση δεδομένων θέσης και κίνησης του οδηγού, δημιουργώντας νέα, αδιάσειστα ψηφιακά τεκμήρια για τις ασφαλιστικές εταιρείες και τα δικαστήρια.
Ο Θεσμός της Υποτροπής
Το κρισιμότερο ίσως στοιχείο του νέου κυρωτικού συστήματος είναι η αυστηρή αντιμετώπιση της υποτροπής, η οποία ορίζεται πλέον ως η επαναλαμβανόμενη παραβατική συμπεριφορά εντός πενταετίας, ανεξαρτήτως τοπικής ή χρονικής εγγύτητας των παραβάσεων. Οι ποινές για τους υπότροπους οδηγούς δεν αθροίζονται απλώς, αλλά σωρεύονται κλιμακωτά, επιφέροντας πολλαπλάσια χρηματικά πρόστιμα, σκληρότερα διοικητικά μέτρα και βαρύτατες ποινικές διώξεις. Ως ενδεικτικό παράδειγμα παρατίθεται η παραβίαση της πινακίδας STOP (Ρ-2), όπου η βασική παράβαση επισύρει πρόστιμο 350 ευρώ και αφαίρεση τόσο της άδειας οδήγησης όσο και της άδειας κυκλοφορίας για 30 ημέρες. Σε περίπτωση πρώτης υποτροπής, το πρόστιμο “σκαρφαλώνει” στα 1.000 ευρώ με αφαίρεση άδειας για 180 ημέρες, ενώ στη δεύτερη υποτροπή φτάνει τα 2.000 ευρώ με αφαίρεση για 1 έτος. Αν, ωστόσο, από την παραβίαση προκληθεί ατύχημα, το βασικό πρόστιμο διπλασιάζεται στα 700 ευρώ με 60 ημέρες αφαίρεσης άδειας, ενώ σε περίπτωση καθ’ υποτροπήν πρόκλησης συμβάντος, οι διοικητικές κυρώσεις αγγίζουν έως και τα 4.000 ευρώ με 8 έτη αφαίρεσης διπλώματος. Παράλληλα, σε επίπεδο ποινικής μεταχείρισης, ενεργοποιούνται βαρύτατες κυρώσεις, οι οποίες ανέρχονται σε κάθειρξη τουλάχιστον 10 ετών, εάν προκληθεί θάνατος, ή ισόβια κάθειρξη, εάν υπάρξουν περισσότερα του ενός θύματα. Για τον ασφαλιστικό κλάδο, η έννοια της υποτροπής είναι εξέχουσας σημασίας, καθώς δημιουργεί ένα σαφές προφίλ «υψηλού κινδύνου» οδηγών, το οποίο θα πρέπει να αξιολογείται.
Νέες Τεχνολογίες και AI
Η βεβαίωση των παραβάσεων ψηφιοποιείται πλήρως, καθώς η ενημέρωση θα γίνεται κατά κανόνα ηλεκτρονικά μέσω της θυρίδας στο gov.gr ή ταχυδρομικά, με τον παραβάτη να έχει δικαίωμα ένστασης εντός 3 ημερών. Τα πρόστιμα πρέπει να εξοφλούνται εντός 2 μηνών, αλλιώς βεβαιώνονται μέσω Κ.Ε.Δ.Ε. Μία από τις πλέον ρηξικέλευθες αλλαγές είναι η εισαγωγή συστήματος καμερών με τεχνητή νοημοσύνη (AI), το οποίο εντοπίζει παραβάσεις σε πραγματικό χρόνο. Οι αλγόριθμοι αναγνωρίζουν πλέον αυτόματα τη χρήση κινητού, τη μη χρήση ζώνης ή κράνους, την παραβίαση σηματοδοτών, την παράνομη στάθμευση, την κίνηση σε Λ.Ε.Α. ή λεωφορειολωρίδες, καθώς και την παραποίηση πινακίδων. Τα τεχνικά αυτά μέσα μπορούν να τοποθετούνται σε σταθερά σημεία, ΜΜΜ και οχήματα έκτακτης ανάγκης (οφείλει να υπάρχει σχετική προειδοποίηση). Για τις ασφαλιστικές εταιρείες, τα δεδομένα αυτά αποτελούν αποδεικτικά στοιχεία για τη στοιχειοθέτηση της υπαιτιότητας ή του δικαιώματος αναγωγής.
Αστική Ευθύνη, Ε.Π.Η.Ο. και Νέα Δεδομένα
Στο πεδίο της αστικής ευθύνης, ο ιστορικός Νόμος ΓπΝ/1911 παραμένει ο ακρογωνιαίος λίθος, καθιερώνοντας αντικειμενική ευθύνη (ευθύνη από διακινδύνευση) για τον ιδιοκτήτη, τον κάτοχο και τον οδηγό του αυτοκινήτου. Ωστόσο, η μικροκινητικότητα αλλάζει τους κανόνες. Τα Ελαφρά Προσωπικά Ηλεκτρικά Οχήματα (Ε.Π.Η.Ο.), όπως τα e-scooters, και τα ποδήλατα (ακόμη και με υποβοήθηση 0,25 kW) δεν λογίζονται ως «αυτοκίνητα» κατά την έννοια του Ν. ΓπΝ/1911. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι σε μια σύγκρουση αυτοκινήτου με e-scooter, ο οδηγός του αυτοκινήτου φέρει αντικειμενική ευθύνη, ενώ η ευθύνη του χρήστη του Ε.Π.Η.Ο. κρίνεται υποκειμενικά, βάσει του άρθρου 914 ΑΚ (απαιτείται απόδειξη πταίσματος).
Αυτή η νομική ασυμμετρία δημιουργεί νέες προκλήσεις στον διακανονισμό των υλικών ζημιών και σωματικών βλαβών. Επί τούτω, ως ολοσχερής καταστροφή ορίζεται η περίπτωση όπου το κόστος επισκευής υπερβαίνει την αντικειμενική αξία ή το κόστος αγοράς ισάξιου οχήματος. Στις αποζημιώσεις συμπεριλαμβάνονται δαπάνες μεταφοράς, φύλαξης και καταστροφής προσωπικών αντικειμένων. Κρίσιμη είναι η διάκριση της εμπορικής υπαξίας (μείωση τιμής λόγω δυσπιστίας αγοραστών) και της τεχνικής υπαξίας (ελαττώματα που παραμένουν παρά την επισκευή). Τέλος, ο ΦΠΑ επιδικάζεται μόνο εφόσον οι επισκευές έχουν πραγματοποιηθεί και έχουν εκδοθεί τα σχετικά τιμολόγια.
Ασφαλιστική Κάλυψη και Δικαίωμα Αναγωγής
Στο πεδίο του Ν. 489/1976, η προστασία του τρίτου παραμένει απόλυτη, συνεπώς ο ασφαλιστής δεν μπορεί να αντιτάξει στον ζημιωθέντα ενστάσεις που απορρέουν από την ασφαλιστική σύμβαση. Ο ασφαλισμένος φέρει το βάρος να αποδείξει την ύπαρξη ενεργής ασφάλισης, ενώ ο ασφαλιστής το βάρος των όρων απαλλαγής του. Η νομολογία προσδιορίζει ότι η κάλυψη δεν αποκλείεται για ανήλικους ή κατόχους διεθνούς άδειας, εφόσον διαπιστώνεται ουσιαστική ικανότητα οδήγησης. Ομοίως, η ασφαλιστική καλύπτει οδηγούς με ερασιτεχνική άδεια ακόμα και αν απαιτείτο επαγγελματική, εστιάζοντας στην ικανότητα και όχι στον τυπικό χαρακτηρισμό. Έλλειψη άδειας συνιστά η λήξη της, η ανάκλησή της ή η προσωρινή αφαίρεση λόγω παραβάσεων. Σημειώνεται ότι η εταιρεία δεν απαλλάσσεται αν εισέπραξε ασφάλιστρα χωρίς να ελέγξει τη λήξη της άδειας πριν το ατύχημα.
Σε κάθε περίπτωση, το δικαίωμα αναγωγής αποτελεί τη «δικλείδα ασφαλείας» της εταιρείας. Περιπτώσεις όπως η οδήγηση χωρίς άδεια (όπου δεν απαιτείται η απόδειξη αιτιώδους συνάφειας με το ατύχημα) ή η οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ (όπου απαιτείται η αιτιώδης συνάφεια), ενεργοποιούν το δικαίωμα της εταιρείας να στραφεί κατά του ασφαλισμένου της. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στη συμβατική λύση της σύμβασης, καθώς η απαλλαγή του ασφαλιστή ισχύει μόνο μετά την πάροδο 16 ημερών από τη γνωστοποίηση στο Κέντρο Πληροφοριών.
Συμπέρασμα
Η μετάβαση σε ένα περιβάλλον ψηφιακής επιτήρησης, αυστηρής προσωποποίησης της ευθύνης και κακουργηματικών διώξεων επιδρά ιδιαιτέρως στο σύγχρονο στέλεχος της ασφαλιστικής αγοράς, το οποίο καλείται να μετεξελιχθεί σε στρατηγικό αναλυτή αλλά και σε έναν «διαχειριστή κρίσης» – μια πρόκληση στην οποία απαντά το εξειδικευμένο elearning σεμινάριο της Νομικής Βιβλιοθήκης, με θέμα «ΔΙΚΑΙΟ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ – ΤΡΟΧΑΙΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ – ΝΕΟΣ ΚΟΚ», προσφέροντας τα απαραίτητα εφόδια για την πλήρη κατανόηση του νέου αυτού τοπίου.
Αποκλειστική έκπτωση 30% για τους συνδρομητές του Περιοδικού «ασφαλιστική αγορά»
Το σεμινάριο απευθύνεται σε δικηγόρους, νομικούς συμβούλους, ασφαλιστικούς διαμεσολαβητές, υπαλλήλους ασφαλιστικών εταιρειών, εκτιμητές και πραγματογνώμονες, καθώς και σε επιχειρηματίες με στόλο οχημάτων, προσφέροντας πρακτική και ολοκληρωμένη προσέγγιση στο δίκαιο των τροχαίων ατυχημάτων και την ασφαλιστική ευθύνη.
Η παρακολούθηση είναι διαθέσιμη On Demand.
Για περισσότερες πληροφορίες και εγγραφές:
Έλενα Μακρυγιάννη, Learning Advisor/Continuing Education Dept.
E. [email protected]
T. +30 210 3678815
Ακολουθήστε την ασφαλιστική αγορά στο Google News