Γ. Κουτίνας: Ζημιά σε όμορο κτήριο στο πλαίσιο κατασκευής έργου: Αναγκαία η ασφάλιση αλλά πώς;
Άρθρο του κ. Γιώργου Κουτίνα1
Αφορμή για το παρόν κείμενο υπήρξε το ζημιογόνο συμβάν της ολικής κατάρρευσης πολυκατοικίας στη συνοικία των Πετραλώνων (ευτυχώς χωρίς απώλεια ανθρώπινης ζωής), συνεπεία εργασιών εκσκαφής στο πλαίσιο ανέγερσης κτηρίου σε όμορο οικόπεδο. Επειδή λόγω της ιδιαιτερότητας του γεγονότος δόθηκε ευρεία δημοσιότητα και ακούστηκαν διάφορες απόψεις, κρίνω σκόπιμο να επισημάνω τα παρακάτω σε σχέση με την ασφαλισιμότητα του ειδικού κινδύνου και τον τρόπο που θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί ασφαλιστικά. Αυτό, για να γνωρίζουν οι εμπλεκόμενοι φορείς (Ιδιώτες – Επενδυτές, Εργολάβοι Κατασκευαστές, Μελετητές – Σύμβουλοι Μηχανικοί), καθώς και οι Ασφαλιστικοί Διαμεσολαβητές, οι οποίοι καλούνται να διασφαλίσουν μέσω της Ασφάλισης τα συμφέροντα κάποιων πελατών τους στον κατασκευαστικό κλάδο.
Ασφαλισιμότητα κινδύνου
Πρακτικά, εκτός από κάποιους διεθνώς παραδεκτούς ως μη ασφαλείς κινδύνους (όπως πόλεμος, ραδιενέργεια, δόλος), όλοι οι κίνδυνοι που σχετίζονται με τυχαία γεγονότα, θεομηνίες, ανθρώπινα λάθη και παραλείψεις, ασφαλίζονται. Φυσικά, αυτό γίνεται με συγκεκριμένες παραμέτρους, με ουσιαστικούς ελέγχους, με επαρκείς μελέτες, με κατάλληλα μέτρα πρόληψης και με υπεύθυνη τεχνική διαχείριση του αντίστοιχου έργου.
Καθοριστικό «εργαλείο» στην υλοποίηση μιας κατασκευής έχει καθιερωθεί, διεθνώς, η ασφάλιση του Έργου και της Αστικής Ευθύνης έναντι Τρίτων, με τυποποιημένο ασφαλιστήριο το οποίο εφαρμόζεται με συγκεκριμένους όρους και προϋποθέσεις.
Σε ό,τι αφορά τον ειδικό κίνδυνο του θέματος, μπορεί να εφαρμοστεί ο παρακάτω τυπικός όρος σε standard ασφαλιστήριο τύπου “Κατά Παντός Κινδύνου Κατασκευής Έργου” (Construction / Contractor’s All Risks Insurance – CAR):
ΔΟΝΗΣΗ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ Ή ΕΞΑΣΘΕΝΗΣΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΓΜΑΤΩΝ (Παράρτημα 120)
Δηλώνεται και συμφωνείται ότι κατά παρέκκλιση παντός αντιθέτου όρου του Ασφαλιστηρίου, και εφόσον ο Ασφαλισμένος καταβάλλει το αντίστοιχο συμφωνηθέν ασφάλιστρο, η κάλυψη που παρέχεται από το Τμήμα ΙΙ του παρόντος συμβολαίου επεκτείνεται, ώστε να καλύπτει ευθύνη απορρέουσα από απώλεια ή ζημιά συνεπεία δόνησης, μετακίνησης ή εξασθένησης υποστηριγμάτων μέχρι το ανώτατο όριο αποζημίωσης που αναγράφεται σχετικά στον Πίνακα Ασφάλισης. Υπό την προϋπόθεση ότι:
- Η Ασφαλιστική Εταιρεία θα αποζημιώσει τον Ασφαλισμένο αναφορικά με ευθύνη για απώλεια ή ζημιά σε ιδιοκτησία ή γη ή κτήριο μόνο εφόσον αυτή η απώλεια ή ζημιά έχει ως αποτέλεσμα ολική ή μερική κατάρρευση.
- Η Ασφαλιστική Εταιρεία θα αποζημιώσει τον Ασφαλισμένο αναφορικά με ευθύνη για απώλεια ή ζημιά σε ιδιοκτησία ή γη ή κτήριο μόνο εφόσον, πριν την έναρξη των εργασιών κατασκευής, η κατάσταση της εν λόγω ιδιοκτησίας ή γης ή κτηρίου είναι καλή και έχουν ληφθεί όλα τα απαραίτητα μέτρα προστασίας.
- Εάν η Ασφαλιστική Εταιρεία το ζητήσει, ο Ασφαλισμένος θα πρέπει με δικά του έξοδα και πριν από την έναρξη των εργασιών να προσκομίσει έκθεση για την κατάσταση της ιδιοκτησίας, γης ή κτηρίου που εκτίθεται σε κίνδυνο.
Η Ασφαλιστική Εταιρεία δεν ευθύνεται για:
- Απώλεια ή ζημιά η οποία είναι ευνόητο ότι θα επέλθει σε συσχετισμό με τη φύση των εργασιών κατασκευής ή τον τρόπο εκτέλεσής τους.
- Επιφανειακή ζημιά η οποία δεν βλάπτει τη σταθερότητα της ασφαλισμένης ιδιοκτησίας ούτε εκθέτει σε κίνδυνο τους χρήστες της.
- Το κόστος και τις δαπάνες για πρόληψη ζημιών ή για μέτρα ελαχιστοποίησης και περιορισμού της ζημιάς, τα οποία καθίστανται απαραίτητα/αναγκαία κατά τη διάρκεια της περιόδου ασφάλισης.
Διαβάζοντας “μέσα από τις γραμμές” των ασφαλιστηρίων
Οι περισσότεροι (ακόμη και αρκετοί Ασφαλιστές) δεν γνωρίζουν με επάρκεια και δεν ενδιαφέρονται για το πραγματικό νόημα του ασφαλιστηρίου έργου και των παρατημάτων του. Συνήθως, αρκούνται στο φτηνό, ευελπιστώντας πως «δεν θα συμβεί το κακό σε εμάς»! Μπορεί όντως οι σοβαρές ζημιές και, πολύ περισσότερο, μια ολική κατάρρευση κτηρίου να συμβαίνουν σπάνια. Δυστυχώς όμως, όταν συμβαίνουν, πάντα διευθετούνται με χωρίς δικαστικό “πόνο”, τεράστια ταλαιπωρία και δυσβάστακτο οικονομικό κόστος, όταν μάλιστα δεν υπάρχουν οι κατάλληλες δικλίδες ασφαλείας με άρτια και αξιόπιστα ασφαλιστήρια συμβόλαια.
Από την ανάλυση του προαναφερθέντος τυποποιημένου Παραρτήματος 120 ασφαλιστηρίου έργου, διαφαίνεται η δυσκολία ερμηνείας και εφαρμογής του στην πράξη. Για παράδειγμα, η προϋπόθεση περί «λήψης όλων των απαραίτητων μέτρων προστασίας».
Είναι προφανές πως σε μια διαμάχη διεκδίκησης αποζημίωσης στην “κακιά ώρα”, η έννοια της συνυπαιτιότητας ή της υπαιτιότητας (λάθος ή/και παράλειψη) κάποιου άλλου, πρέπει να “τίθενται επί τάπητος” και να διερευνάται. Εδώ, γίνεται παραπομπή στην απαραίτητη ύπαρξη Ασφάλισης Επαγγελματικής Ευθύνης Μηχανικού, με αρμοδιότητα την έκδοση της οικοδομικής αδείας, τον έλεγχο και την αποτύπωση της κατάστασης των όμορων κτηρίων, τη γεωτεχνική μελέτη, τη μέθοδο αντιστήριξης και την επίβλεψη των εργασιών. Είναι επίσης προφανές πως για τη γρήγορη και δίκαια αντιμετώπιση των ζημιογόνων καταστάσεων σε ένα έργο, χρειάζεται η συνδρομή κατάλληλης ασφαλιστικής τεχνογνωσίας.
Αρτιότητα και πληρότητα ασφαλιστικών καλύψεων
Ο γράφων το επισημαίνει εδώ και πολλά χρόνια (από τα τέλη της δεκαετίας του 1990) σε σεμινάρια, μελέτες και άρθρα: Ένα τεχνικό έργο δεν είναι η κατασκευή ενός τυποποιημένου βιομηχανικού προϊόντος. Είναι ένα σύνθετο επενδυτικό αγαθό, μοναδικό κάθε φορά, στο οποίο πέρα από τη χειρωνακτική και μηχανική εργασία και τη χρήση δομικών υλικών (κατασκευή), εμπλέκονται η επιστημονική και τεχνική γνώση (μελέτες, πρότυπα κ.λπ.), καθώς και υπηρεσίες συμβούλου επίβλεψης και διοίκησης έργου.
Για την ορθολογική αντιμετώπιση των κινδύνων ενός έργου μέσω του μηχανισμού της Ασφάλισης, προέχει η συνδυαστική εφαρμογή των κατάλληλων ασφαλιστηρίων που η διεθνής πρακτική έχει καθιερώσει.
Αναγκαίος ο εκσυγχρονισμός
Στην ελληνική αγορά υπάρχει μια διαχρονική “πληγή” στο σύστημα παραγωγής των δημόσιων και των ιδιωτικών τεχνικών έργων καθώς και των έργων ΣΔΙΤ: Η αποσπασματική ασφάλιση με απουσία ασφάλισης της επαγγελματικής ευθύνης (Professional Indemnity Insurance).
Ενώ φαίνεται να έχει εμπεδωθεί, σε κάποιο βαθμό, η Ασφάλιση Κατασκευής και Αστικής Ευθύνης έναντι Τρίτων (συμβόλαιο CAR), είναι κραυγαλέα η έλλειψη της Ασφάλισης Επαγγελματικής Ευθύνης Μελετητή – Συμβούλου Μηχανικού.
Ενώ το συμβόλαιο έργου (CAR) καλύπτει ζημιές και ατυχήματα κατά την κατασκευή, η Ασφάλιση Επαγγελματικής Ευθύνης καλύπτει τις οικονομικές συνέπειες από επιστημονικά λάθη ή παραλείψεις στις μελέτες, από την παροχή υπηρεσιών επίβλεψης και διαχείρισης του έργου, που δεν καλύπτονται ή πάγια εξαιρούνται στο ασφαλιστήριο CAR.
Στην Ελλάδα, για διάφορους λόγους (αδράνεια της Πολιτείας, συντεχνιακές σκοπιμότητες, έλλειψη αντικειμενικής ενημέρωσης κ.λπ.), η ασφάλιση αυτή παραμένει πρακτικά άγνωστη ή προαιρετική σε κάποιες συμβάσεις ειδικών έργων. Ωστόσο, η θεσμοθέτησή της, σύμφωνα με τις αρχές της διεθνούς πρακτικής, είναι επιτακτική. Το ασύνηθες και σοκαριστικό συμβάν της κατάρρευσης μιας ολόκληρης πολυκατοικίας εν μέσω άπνοιας και χωρίς σεισμική δραστηριότητα, είναι ένα ηχηρό “καμπανάκι” που δεν επιτρέπεται να αγνοούμε.
- (*) Ο κ. Γιώργος Κουτίνας είναι Μηχανικός ΕΜΠ & ENSPM Γαλλίας, Εμπειρογνώμων Ασφαλίσεων σε θέματα αστικής ευθύνης, τεχνικών έργων & επιχειρηματικών κινδύνων. Λειτούργησε, επί σειρά ετών, ως Εξουσιοδοτημένος Ανταποκριτής των Lloyd’s ([email protected], www.gkoutinas.gr). ↩︎
Αναδημοσίευση από το εξειδικευμένο portal b2green.gr (δείτε εδώ).
Ακολουθήστε την ασφαλιστική αγορά στο Google News