Εναρμόνιση Ελληνικού Δικαίου με την Οδηγία 2023/2673 – Ποιος ο αντίκτυπος στους ασφαλισμένους καταναλωτές;

Του κ. Κοσμά Καρανικόλα,
LL.M., Δικηγόρου Senior Associate της Ρόκας Δικηγορική Εταιρεία.

Εναρμόνιση Ελληνικού Δικαίου με την Οδηγία 2023/2673 - Ποιος ο αντίκτυπος στους ασφαλισμένους καταναλωτές;

Ο πρόσφατος Ν. 5317/2026 που εναρμόνισε το ελληνικό δίκαιο με την Οδηγία 2023/2673, η οποία τροποποιεί τις διατάξεις της Οδηγίας 2011/83 για τις συμβάσεις εξ αποστάσεως, επηρεάζει, μεταξύ άλλων, τα δικαιώματα των ασφαλισμένων καταναλωτών.

Εισαγωγικές παρατηρήσεις

Κατά τη συνήθη νομοτεχνική πρακτική, ο νέος νόμος δεν λειτουργεί ως αυτοτελές νομοθέτημα προστασίας των καταναλωτών, καθώς οι διατάξεις του, με τις οποίες μεταφέρονται οι ρυθμίσεις της νέας Οδηγίας, εισάγονται ως τροποποιήσεις του Ν. 2251/1994 – ευρύτερα γνωστού ως «Νόμου για την Προστασία του Καταναλωτή», στον οποίο σωρεύονται διατάξεις διαφόρων ενωσιακών Οδηγιών που άπτονται της προστασίας των καταναλωτών.

Οι νεοεισαχθείσες ρυθμίσεις ενισχύουν τα δικαιώματα των καταναλωτών, επεκτείνοντας την εφαρμογή ορισμένων από τις διατάξεις για τις εξ αποστάσεως συμβάσεις παροχής υπηρεσιών στις εξ αποστάσεως συμβάσεις παροχής χρηματοοικονομικών υπηρεσιών· οι τελευταίες είχαν αρχικά εξαιρεθεί από το πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας 2011/83, δεδομένου ότι ο ενωσιακός νομοθέτης είχε αρχικά κρίνει μη αναγκαία τη συμπερίληψη των συμβάσεων παροχής χρηματοοικονομικών υπηρεσιών στο πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας για τις εξ αποστάσεως συμβάσεις, λόγω της ύπαρξης πολυάριθμων ειδικών, τομεακών κανόνων για την προστασία των καταναλωτών1. Ωστόσο, η προσέγγιση αυτή αναθεωρήθηκε χάριν της ανάγκης επίτευξης «συνεκτικού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών σε ολόκληρη την Ένωση και [πρόληψης] αποκλίσεων που παρεμποδίζουν τη σύναψη συμβάσεων χρηματοοικονομικών υπηρεσιών εντός της εσωτερικής αγοράς»2.

Οι νέες διατάξεις ενισχύουν, μεταξύ άλλων, τα δικαιώματα των ληπτών ασφάλισης σε καταναλωτικές ασφαλιστικές συμβάσεις, καθώς η ασφάλιση συγκαταλέγεται μεταξύ των «χρηματοοικονομικών υπηρεσιών», όπως αυτές ορίζονται στον νόμο για την προστασία του καταναλωτή. Το παρόν άρθρο εστιάζει στην πρόσθετη προστασία που παρέχεται στους ασφαλισμένους3 από τις νέες διατάξεις, διερευνώντας το πραγματικό εύρος της ενίσχυσης των δικαιωμάτων τους, κατόπιν συνεκτίμησης της προστασίας που ήδη παρέχεται στους ασφαλισμένους από την ισχύουσα ασφαλιστική νομοθεσία.

Ειδικότερα, η ανάλυση που ακολουθεί αφορά τους ασφαλισμένους που χαρακτηρίζονται ως «καταναλωτές» κατά την έννοια του νόμου για την προστασία του καταναλωτή, δηλαδή τα πρόσωπα που συνάπτουν ασφαλιστικές συμβάσεις για σκοπούς που δεν εμπίπτουν στο πεδίο της εμπορικής, επιχειρηματικής ή επαγγελματικής τους δραστηριότητας.

Η ενισχυμένη προστασία που παρέχεται στους ασφαλισμένους διαρθρώνεται, κατ’ ουσίαν, σε δύο βασικούς πυλώνες: α) επέκταση της προσυμβατικής πληροφόρησης και β) διευκόλυνση της άσκησης του δικαιώματος υπαναχώρησης μέσω σχετικής λειτουργίας, όταν η ασφαλιστική σύμβαση συνάπτεται μέσω επιγραμμικής διεπαφής. Προφανώς, οι νέες διατάξεις εισάγουν και άλλες, πέραν των ως άνω, καινοτομίες, αλλά δεδομένου ότι οι λοιπές μεταβολές είναι μάλλον δευτερεύουσας σημασίας, η ανάλυσή τους υπερβαίνει τον στόχο του παρόντος άρθρου.

Επέκταση προσυμβατικής πληροφόρησης

Η νέα διάταξη του άρθρου 3ιδ του Ν. 2251/1994 καθορίζει τις πληροφορίες που πρέπει να παρέχονται προσυμβατικά επί σύναψης εξ αποστάσεως συμβάσεων χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων των ασφαλιστικών συμβάσεων. Σημειωτέον ότι, αν και η διάταξη απαριθμεί 23 διακριτές κατηγορίες πληροφοριών που πρέπει να παρέχονται, με σαφή και κατανοητό τρόπο, στον λήπτη της ασφάλισης, προτού ο τελευταίος δεσμευθεί σε εξ αποστάσεως ασφαλιστική σύμβαση, μόνον 6 από αυτές αφορούν πληροφορίες των οποίων η παροχή δεν απαιτείτο ήδη από άλλες νομοθετικές διατάξεις, ενώ, περαιτέρω, 3 από αυτές συνιστούν εξειδικεύσεις πληροφοριών που είναι ήδη υποχρεωτικά παραδοτέες στον λήπτη της ασφάλισης, βάσει υφιστάμενων νομοθετικών διατάξεων. Με άλλα λόγια, οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις ήταν ήδη υποχρεωμένες να παρέχουν στους υποψήφιους πελάτες τους το μεγαλύτερο μέρος των πληροφοριών που απαριθμούνται στο νέο άρθρο 3ιδ, δεδομένου ότι τόσο ο Ν. 4364/2016 για την ανάληψη και άσκηση δραστηριοτήτων (αντ)ασφάλισης, με τον οποίο το ελληνικό δίκαιο εναρμονίστηκε με την Οδηγία 2009/138 (Νόμος Solvency ΙΙ), όσο και ο Ν. 4583/2018 για τη διανομή ασφαλιστικών προϊόντων, με τον οποίο το ελληνικό δίκαιο εναρμονίστηκε με την Οδηγία 2016/97 (Νόμος IDD) –αμφότεροι οι νόμοι αναφέρονται, εφεξής, συλλογικά ως ασφαλιστική νομοθεσία– περιέχουν λεπτομερείς διατάξεις σχετικά με τις πληροφορίες που πρέπει να παρέχονται προσυμβατικά στους λήπτες της ασφάλισης4.

Ως εκ τούτου, το εύρος της ενημέρωσης που παρέχεται στους λήπτες της ασφάλισης πριν από τη σύναψη της εξ αποστάσεως ασφαλιστικής σύμβασης διευρύνεται ελάχιστα κατά το άρθρο 3ιδ. Πιο συγκεκριμένα, εκτός από τις πληροφορίες που ήδη παρέχονται σύμφωνα με την υφιστάμενη ασφαλιστική νομοθεσία, οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις υποχρεούνται περαιτέρω να ενημερώνουν τους υποψήφιους πελάτες τους σχετικά με:

  1. Την επωνυμία, διεύθυνση, ιστοσελίδα και κάθε άλλο στοιχείο επικοινωνίας της εποπτικής Αρχής επί της ιδιωτικής ασφάλισης (ΤτΕ), η οποία τους χορήγησε την άδεια λειτουργίας (στ. ε΄)5·
  2. Το εάν το ασφάλιστρο εξατομικεύθηκε βάσει αυτοματοποιημένης λήψης αποφάσεων (στ. θ΄)·
  3. Τυχόν περιορισμούς της περιόδου για την οποία ισχύουν οι παρεχόμενες πληροφορίες (στ. ιβ΄)·
  4. Τυχόν πρόσθετες δαπάνες για τη χρήση των μέσων επικοινωνίας εξ αποστάσεως, εφόσον εφαρμόζεται σχετική επιπλέον χρέωση (στ. ιδ΄)·
  5. Τη γλώσσα στην οποία παρέχονται οι ασφαλιστικοί όροι και οι προσυμβατικές πληροφορίες, στην οποία και θα πραγματοποιείται η επακόλουθη επικοινωνία μεταξύ των μερών (στ. κα΄)·
  6. Την ύπαρξη Οργανισμού Αποζημίωσης, ο οποίος θα ευθύνεται για την αποζημίωση των ληπτών ασφάλισης επί τυχόν αφερεγγυότητας της ασφαλιστικής επιχείρησης, εφόσον υπάρχει τέτοιος φορέας (στ. κγ΄).

Επιπλέον, προβλέπονται οι ακόλουθες εξειδικεύσεις ήδη υποχρεωτικά παραδοτέων στους υποψήφιους λήπτες της ασφάλισης πληροφοριών:

  1. Εκτός από την επωνυμία και τη διεύθυνση της ασφαλιστικής επιχείρησης, που είναι ήδη κοινοποιήσιμες6, πρέπει επίσης να παρέχονται ο αριθμός τηλεφώνου, η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή άλλο μέσο επικοινωνίας της ασφαλιστικής επιχείρησης, καθώς και ο αριθμός εγγραφής της στο ΓΕΜΗ ή/και στο Μητρώο (αντ)ασφαλιστικών επιχειρήσεων που τηρεί η ΤτΕ (στ. β΄ και δ΄)·
  2. Εκτός από τις πληροφορίες σχετικά με το δικαίωμα υπαναχώρησης, η χορήγηση των οποίων ήδη προβλεπόταν7, πρέπει επίσης να παρέχονται πρακτικές οδηγίες για την άσκηση του εν λόγω δικαιώματος (στ. ιθ΄)·
  3. Εκτός από τις πληροφορίες σχετικά με το εφαρμοστέο δίκαιο στην ασφαλιστική σύμβαση, οι οποίες ήταν ήδη γνωστοποιήσιμες8, πρέπει επίσης να γνωστοποιείται οποιαδήποτε συμβατική ρήτρα σχετικά με τα αρμόδια για την επίλυση διαφορών δικαστήρια (στ. κ΄).

Διευκόλυνση άσκησης δικαιώματος υπαναχώρησης

Το νέο άρθρο 3ζα του Ν. 2251/1994 ρυθμίζει τη λειτουργία της υπαναχώρησης που πρέπει να τίθεται στη διάθεση των ληπτών ασφάλισης, εφόσον η ασφαλιστική επιχείρηση τους παρέχει την ευχέρεια σύναψης ασφαλιστικών συμβάσεων μέσω επιγραμμικής διεπαφής. Δεδομένου ότι ο νόμος ουσιαστικά αναγνωρίζει ότι η άσκηση του δικαιώματος υπαναχώρησης μέσω της συμπλήρωσης σχετικού εντύπου δήλωσης υπαναχώρησης θα ήταν μη πρακτική σε περίπτωση ηλεκτρονικής σύναψης ασφαλιστικών συμβάσεων9, προβλέπει ότι η ασφαλιστική επιχείρηση οφείλει να παρέχει στους ασφαλισμένους τη δυνατότητα να υπαναχωρήσουν, χρησιμοποιώντας ηλεκτρονική λειτουργία υπαναχώρησης.

Η λειτουργία υπαναχώρησης θα πρέπει να φέρει την ένδειξη «Πατήστε εδώ για υπαναχώρηση» (ή παρόμοια), να εμφανίζεται ευδιάκριτα στην ηλεκτρονική διεπαφή και να είναι εύκολα προσβάσιμη. Ο λήπτης της ασφάλισης θα πρέπει να έχει τη δυνατότητα να συμπληρώσει τις απαιτούμενες πληροφορίες μέσω της προαναφερθείσας λειτουργίας και να υποβάλει τη δήλωση υπαναχώρησης, επιβεβαιώνοντας έτσι την πρόθεσή του να υπαναχωρήσει. Η επιβεβαίωση αυτή πρέπει να φέρει σαφώς την ένδειξη «Επιβεβαίωση υπαναχώρησης» (ή άλλη ισοδύναμη διατύπωση), ώστε να διασφαλίζεται ότι ο λήπτης της ασφάλισης αντιλαμβάνεται τις συνέπειες της υποβολής της δήλωσης υπαναχώρησης. Η ασφαλιστική επιχείρηση θα πρέπει να αποστέλει στον λήπτη της ασφάλισης απόδειξη παραλαβής της δήλωσης υπαναχώρησης, χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση. Η λειτουργία υπαναχώρησης θα πρέπει να είναι συνεχώς διαθέσιμη καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου υπαναχώρησης. Η έγκαιρη υποβολή της δήλωσης υπαναχώρησης μέσω της λειτουργίας εξομοιώνεται με την άσκηση του δικαιώματος υπαναχώρησης.

Επιπλέον, το νέο άρθρο 3ιε του Ν. 2251/1994 περιέχει ουσιαστικές διατάξεις για το δικαίωμα υπαναχώρησης στις εξ αποστάσεως συμβάσεις, ορίζοντας το γενικό χρονικό πλαίσιο άσκησης του δικαιώματος αυτού σε 14 ημερολογιακές ημέρες. Εντούτοις, ο συγκερασμός της διάταξης αυτής με τις διατάξεις του άρθρου 8 παρ. 3 του Ν. 2496/1997 (ΑσφΝ) παρουσιάζει δυσκολίες. Τούτο διότι στις ασφαλίσεις ζημιών ο ΑσφΝ περιορίζει το δικαίωμα υπαναχώρησης σε συμβάσεις των οποίων η διάρκεια υπερβαίνει το ένα έτος, ενώ η νέα διάταξη του άρθρου 3ιε δεν προβλέπει τέτοιο περιορισμό. Αν και η παράγραφος 8 του άρθρου 3ιε προβλέπει ότι «Όταν ειδικότερες διατάξεις του ενωσιακού δικαίου ή των κανόνων μεταφοράς του στο εθνικό δίκαιο, οι οποίες ρυθμίζουν συγκεκριμένες χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, περιέχουν κανόνες σχετικά με το δικαίωμα υπαναχώρησης, στις συγκεκριμένες χρηματοοικονομικές υπηρεσίες εφαρμόζονται αποκλειστικά οι κανόνες αυτοί…», η ρύθμιση αυτή δεν επιλύει το ζήτημα, δεδομένου ότι ο ΑσφΝ αποτελεί αμιγώς εθνικό δίκαιο, καθώς το δίκαιο των ασφαλιστικών συμβάσεων δεν έχει ρυθμιστεί σε ενωσιακό επίπεδο. Ωστόσο, δεδομένου ότι η διάταξη του άρθρου 3ιε είναι νεότερη από εκείνη του άρθρου 8 παράγραφος 3 του ΑσφΝ και αποτυπώνει ενωσιακό δίκαιο, δέον να υπερισχύσει. Ως εκ τούτου, ενδείκνυται να γίνει δεκτό ότι οι λήπτες της ασφάλισης που συνάπτουν διά ζώσης ασφαλιστική σύμβαση ζημιών έχουν επίσης δικαίωμα υπαναχώρησης εντός 14 ημερών, ακόμη και αν η διάρκεια της σύμβασης είναι μικρότερη του ενός έτους, δεδομένου ότι η αναγνώριση του δικαιώματος αυτού μόνο σε ασφαλισμένους που συνάπτουν την ίδια ασφαλιστική σύμβαση εξ αποστάσεως θα συνιστούσε αδικαιολόγητη διάκριση εις βάρος των ληπτών ασφάλισης που συναλλάσσονται διά ζώσης και όχι εξ αποστάσεως.

Τελικές παρατηρήσεις

Αν και η εναρμόνιση του ελληνικού δικαίου με τη νέα Οδηγία ενισχύει, αναμφισβήτητα, τα δικαιώματα των καταναλωτών που συνάπτουν ασφαλιστικές συμβάσεις εξ αποστάσεως, τόσο διευρύνοντας το πεδίο των πληροφοριών που τους παρέχονται προσυμβατικά όσο και διευκολύνοντας την άσκηση του δικαιώματος υπαναχώρησης, οι νέες διατάξεις δεν είναι υπεράνω κριτικής.

Όπως εκτέθηκε, οι υποχρεώσεις προσυμβατικής ενημέρωσης που επιβάλλονται –μεταξύ άλλων και– στις ασφαλιστικές επιχειρήσεις με τις νέες διατάξεις αλληλεπικαλύπτονται, σε μεγάλο βαθμό, με τις υποχρεώσεις ενημέρωσης που απορρέουν από την ήδη ισχύουσα ασφαλιστική νομοθεσία, η οποία επίσης δεν είναι απαλλαγμένη από επικαλύψεις, δεδομένου ότι η παροχή ορισμένων πληροφοριών προβλέπεται τόσο στον Νόμο Solvency ΙΙ όσο και στον Νόμο IDD, ενώ υποχρεώσεις προσυμβατικής ενημέρωσης περιέχει και ο ΑσφΝ. Οι επικαλύψεις αυτές δημιουργούν σημαντική επιβάρυνση για τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις, που καλούνται να ερμηνεύουν συστηματικά τις σχετικές διατάξεις, για να αποφεύγουν την πολλαπλή παροχή των ίδιων πληροφοριών, με διαφορετική κάθε φορά νομική βάση. Ταυτόχρονα, η υπερβολική ρύθμιση της προσυμβατικής πληροφόρησης λειτουργεί τελικά εις βάρος του ασφαλισμένου, στον οποίο μάλλον προκαλεί σύγχυση ο όγκος πληροφοριών που λαμβάνει, με αποτέλεσμα να καθίσταται πιο επιρρεπής στην πλήρη παράβλεψή τους. Επομένως, κατά οξύμωρο τρόπο, η «υπερπροσφορά πληροφοριών» εξομοιώνεται κατ’ αποτέλεσμα με πλήρες «κενό πληροφόρησης».


  1. Έτσι, ρητά αιτιολογική σκέψη (recital) 32 της Οδηγίας 2011/83. ↩︎
  2. Αιτιολογική σκέψη (recital) 8 της νέας Οδηγίας. ↩︎
  3. Εφεξής, χάριν απλοποίησης, ο όρος «ασφαλισμένος» χρησιμοποιείται ως ταυτόσημος με τον όρο «λήπτης της ασφάλισης», λαμβάνοντας υπόψη τη συνήθη περίπτωση όπου το πρόσωπο που συνάπτει την ασφαλιστική σύμβαση (λήπτης της ασφάλισης) ταυτίζεται με το πρόσωπο που πλήττεται από την τυχόν επέλευση του ασφαλιστικού κινδύνου (ασφαλισμένος). ↩︎
  4. Άρθ. 150 – 153 και 27 – 40, αντίστοιχα. ↩︎
  5. Τα γράμματα εντός παρενθέσεων αντιστοιχούν στην αρίθμηση των στοιχείων του άρθρου 3ιδ του Ν. 2251/1994. ↩︎
  6. Βλ. άρθ. 28 παρ. 2, στ. α΄ του Νόμου IDD και άρθ. 152 παρ. 1, στ. αα), αβ) και αγ) του Νόμου Solvency ΙΙ. ↩︎
  7. Βλ. άρθ. 27 παρ. 3, στ. γ΄ του Νόμου IDD και άρθ. 152 παρ. 1, στ. βι) του Νόμου Solvency ΙΙ. ↩︎
  8. Βλ. άρθ. 150 παρ. 1, στ. α) και άρθρο 152 παρ. 1, στ. βιγ) του Νόμου Solvency ΙΙ. ↩︎
  9. Βλ. αιτιολογική σκέψη (recital) 36 της νέας Οδηγίας που αναφέρεται ότι «η διαδικασία για την άσκηση του εν λόγω δικαιώματος δεν θα πρέπει να είναι πιο επαχθής από τη διαδικασία σύναψης της εξ αποστάσεως σύμβασης». ↩︎

Ακολουθήστε την ασφαλιστική αγορά στο Google News