Από τη Γενετική Πληροφορία στην Ασφάλιση Υγείας: Η νέα εποχή του Genomic Risk Insurance

Απόψεις & Θέσεις Φοιτητών του ΠΑ.ΠΕΙ.

Του Δημήτρη Λιναρδή,
φοιτητή α΄ εξαμήνου, Τμήμα Στατιστικής και Ασφαλιστικής Επιστήμης.

Η ραγδαία εξέλιξη της γονιδιωματικής τεχνολογίας, ειδικά μέσω της ευρείας διάθεσης των πολυγονιδιακών δεικτών (polygenic risk scores) και της γενετικής ανάλυσης μεγάλης κλίμακας, ανοίγει νέα πεδία για τον ασφαλιστικό τομέα.

Η έννοια της «ασφάλισης γενετικού κινδύνου» (genomic risk insurance) αναφέρεται στην ενσωμάτωση γενετικών στοιχείων (γενετικών/γονιδιωματικών δεικτών κινδύνου) στη διαδικασία υπολογισμού κινδύνου, τιμολόγησης και κάλυψης από ασφαλιστικές εταιρείες. Ωστόσο, η εφαρμογή αυτή φέρει μαζί της πλήθος προκλήσεων – ηθικών, νομικών, τεχνικών και κανονιστικών.

Ακολούθως εξετάζουμε: (α) ποιες είναι οι πρόσφατες εξελίξεις στη γονιδιωματική και την τιμολόγηση κινδύνου, (β) πώς αυτές επηρεάζουν τον ασφαλιστικό τομέα, (γ) ποια είναι τα ρυθμιστικά/νομοθετικά θέματα που προκύπτουν, και (δ) ποιες είναι οι προοπτικές και οι προκλήσεις για το μέλλον.

1. Τεχνολογική και επιστημονική βάση

1.1 Πολυγονιδιακοί δείκτες κινδύνου (Polygenic Risk Scores – PRS)
Η χρήση των PRS για την πρόβλεψη της πιθανότητας εμφάνισης ασθενειών μεγάλης κλίμακας (π.χ. καρδιαγγειακές παθήσεις) αποτελεί πλέον ενιαίο εργαλείο έρευνας – π.χ., η μελέτη Impact of genetic risk and lifestyles on cardiovascular disease-free and total life expectancy: a cohort study, δημοσιευμένη το 2025, αναδεικνύει πώς ο γενετικός κίνδυνος, σε συνδυασμό με τον τρόπο ζωής, επηρεάζει το προσδόκιμο ζωής χωρίς καρδιαγγειακή νόσο.

1.2 Δομημένη ανάλυση κόστους και ωφέλειας της γενετικής ανάλυσης
Μία άλλη πρόσφατη δημοσίευση, Cost Effectiveness of Genomic Population Health Screening in Adults: A Review of Modeling Studies and Future Directions (2024), εξετάζει τη μοντελοποίηση κόστους – οφέλους της ευρείας γενετικής ανάλυσης στον πληθυσμό. Αυτά τα στοιχεία δείχνουν ότι η τεχνολογία γίνεται οικονομικά περισσότερο βιώσιμη και μπορεί να παρέχει υποστήριξη για στρατηγικές πρόληψης.

1.3 Μεγάλα δεδομένα, ταξινόμηση κινδύνου και ιδιωτικότητα
H χρήση γενετικών/γονιδιωματικών δεδομένων ως μέρος της ταξινόμησης κινδύνου «ασφαλισιμότητας» συνδέεται με ευρύτερες θεματικές της ανάλυσης μεγάλων δεδομένων (big data) και της ιδιωτικότητας. Η μελέτη Big data, risk classification, and privacy in insurance markets (2024) εστιάζει σε αυτό το πλαίσιο.

2. Εφαρμογές στον ασφαλιστικό τομέα

2.1 Χρήση γενετικών δεδομένων στην αξιολόγηση κινδύνου
Η έκδοση Future implications of polygenic risk scores for life insurance underwriting (2024) παρουσιάζει μία ανάλυση των επιπτώσεων των PRS στην τιμολόγηση ασφάλειας ζωής, εξετάζοντας πώς οι ασφαλιστές ενδέχεται να ενσωματώσουν γενετικές πληροφορίες και πώς αυτό αλλάζει το παραδοσιακό underwriting.

2.2 Κανονιστικό και νομικό πλαίσιο
Η μελέτη Genomics and insurance in the United Kingdom: increasing complexity and emerging challenges (2024) επικεντρώνεται στο Ηνωμένο Βασίλειο και τις προκλήσεις της ενσωμάτωσης γονιδιωματικών δεδομένων στην ασφάλιση. Επίσης, το εγχειρίδιο Code on Genetic Testing and Insurance – annual report 2024 αποτυπώνει τα πρόσφατα δεδομένα, αναφορικά με τη χρήση γενετικών εξετάσεων στον ασφαλιστικό κλάδο στο ΗΒ.

2.3 Προκλήσεις για τους ασφαλιστές και τους ασφαλισμένους

• Κίνδυνος γενετικής διάκρισης (genetic discrimination): Τα αποτελέσματα γενετικών εξετάσεων μπορούν να επηρεάσουν τη δυνατότητα ασφαλιστικής κάλυψης ή το κόστος της.
• Η επιλογή αρνητικού κινδύνου (adverse selection): Όταν άτομα με γνώση υψηλού γενετικού κινδύνου ζητούν κάλυψη πριν τη γνωστοποίηση.
• Προβλήματα ιδιωτικότητας και πρόσβασης στα δεδομένα: Χρήση προσωπικών – γενετικών πληροφοριών από ασφαλιστές, χωρίς επαρκείς ρυθμιστικές εγγυήσεις.
• Η δυσκολία εκτίμησης του γενετικού κινδύνου με ακρίβεια – και η επίδραση του τρόπου ζωής και άλλων παραγόντων κινδύνου, που υπερκαλύπτουν τον γενετικό παράγοντα.

3. Κανονιστικό περιβάλλον και ηθικά ζητήματα

3.1 Το παράδειγμα του Ηνωμένου Βασιλείου
Η κωδικοποίηση της σχέσης μεταξύ γενετικών εξετάσεων και ασφάλισης εξετάζεται στο «Code on Genetic Testing and Insurance».
Η έκθεση 2024 δείχνει ότι 7.453 γενετικές εξετάσεις δηλώθηκαν στην ασφαλιστική βιομηχανία, αλλά ελάχιστες διαφορές στην κάλυψη. Η τριετής αναθεώρηση του Κώδικα ήταν προγραμματισμένη για το 2025.

3.2 Διεθνείς τάσεις
Πλήθος χωρών επανεξετάζει το είδος και το μέγεθος της χρήσης γενετικών πληροφοριών στον ασφαλιστικό τομέα: για παράδειγμα, η Australian Medical Association έχει καλέσει σε τερματισμό της γενετικής διάκρισης στην ασφάλιση ζωής.

3.3 Ηθικά – κοινωνικά ζητήματα

• Δικαίωμα στην «ιδιωτικότητα» και στον «μελλοντικό κίνδυνο»: τα γενετικά δεδομένα αποκαλύπτουν ενδεχόμενες ασθένειες, που μπορεί να μην εμφανιστούν ποτέ.
• Ισότητα στην πρόσβαση στην ασφάλιση: αν ορισμένα άτομα αποκλειστούν λόγω υψηλού γενετικού κινδύνου, δημιουργείται ανισότητα.
• Συγκατάθεση και ενημερωμένη απόφαση: οι ασφαλισμένοι πρέπει να κατανοούν πώς θα χρησιμοποιηθούν τα γενετικά τους δεδομένα.
• Η μετατόπιση μεταξύ πρόληψης και τιμολόγησης: η γενετική ανάλυση μπορεί να προάγει την πρόληψη (υγιεινή μεταβολή), αλλά από την άλλη μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένα ασφάλιστρα.

4. Προκλήσεις & Προοπτικές

4.1 Τεχνικές – επιστημονικές προκλήσεις

• Η αξιοπιστία των PRS σε διαφορετικά πληθυσμιακά υποσύνολα: Πολλές μελέτες βασίζονται σε ευρωπαϊκής καταγωγής δείγματα και η μεταφορά σε άλλες ομάδες είναι περιορισμένη.
• Ο ρόλος των μη-γενετικών παραγόντων (π.χ. τρόπος ζωής, περιβάλλον) συνεχίζει να είναι σημαντικός και ενίοτε υπερέχει του γενετικού κινδύνου.
• Εξελίξεις στην τεχνολογία και συνεχής αύξηση των δεδομένων: η ταχύτητα της εξέλιξης δημιουργεί ρυθμιστική υστέρηση.

4.2 Ασφαλιστικές και οικονομικές προκλήσεις

• Πώς θα τιμολογήσουν οι ασφαλιστικές εταιρείες το «γενετικό ρίσκο», χωρίς να αποξενώσουν ασφαλισμένους;
• Η πιθανότητα ότι οι ασφαλιστές θα απαιτούν ή θα ζητούν γενετικές εξετάσεις ως προϋπόθεση κάλυψης – που εγείρει ειδικά ηθικά και νομικά ερωτήματα.
• Ο κίνδυνος ότι η ευρεία χρήση γενετικών δεδομένων θα οδηγήσει σε αύξηση των ασφαλίστρων, μειώνοντας την προσβασιμότητα.

4.3 Προοπτικές για το μέλλον

• Συνδυασμός γενετικών δεδομένων με δεδομένα τρόπου ζωής (lifestyle), περιβάλλοντος και τεχνολογίας για προσαρμοσμένη ασφάλιση (personalized insurance).
• Ρυθμιστικά πλαίσια που θα επιτρέπουν τη χρήση γενετικών δεδομένων με προστασία της ιδιωτικότητας και διασφάλιση της πρόσβασης στην ασφάλιση.
• Νέες ασφαλιστικές μορφές: π.χ. «προληπτικές καλύψεις», όπου η γενετική ανάλυση οδηγεί σε προληπτικές δράσεις που μετρούνται και πιθανώς μειώνουν το ασφάλιστρο.

5. Συμπεράσματα

Η ενσωμάτωση της γονιδιωματικής ανάλυσης στον ασφαλιστικό τομέα –η ιδέα της ασφάλισης γενετικού κινδύνου– προσφέρει σημαντικές ευκαιρίες για πιο εξατομικευμένες, προληπτικές και αποδοτικές ασφαλιστικές καλύψεις. Ταυτόχρονα, όμως, ανοίγει πολύπλοκα νομικά, ηθικά και επιχειρησιακά ζητήματα, ιδίως όσον αφορά την ιδιωτικότητα, τη δικαιοσύνη στην προσβασιμότητα στην ασφάλιση και τη σωστή τιμολόγηση.

Η επόμενη δεκαετία ενδέχεται να είναι κρίσιμη για το πώς θα ρυθμιστεί αυτή η σχέση ανάμεσα στη γενετική πληροφορία και την ασφάλιση – είτε προς όφελος των καταναλωτών, είτε με κινδύνους αποκλεισμού.

Για την Ελλάδα και την Ευρώπη, απαιτείται επιπλέον έρευνα σχετικά με τα ευρωπαϊκά και εθνικά ρυθμιστικά πλαίσια, την κοινωνική αποδοχή και την ασφαλιστική αγορά.

Βιβλιογραφία/Πηγές:

• Yanes, T. et al. (2024). Future implications of polygenic risk scores for life insurance underwriting. NPJ Genomic Medicine, 9:25. PMC.
• Dixon, P., Horton, R. H., Newman, W. G., McDermott, J. H., & Lucassen, A. (2024). Genomics and insurance in the United Kingdom: increasing complexity and emerging challenges. Health Econ Policy Law, 19(4): 446-458. Cambridge University Press & Assessment+1.
• Eling, M., Gemmo, I., Guxha, D. et al. (2024). Big data, risk classification, and privacy in insurance markets. Geneva Risk and Insurance Review, 49:75-126. SpringerLink
• Sun, D., Sun, Q., Ding, Y. et al. (2025). Impact of genetic risk and lifestyles on cardiovascular disease-free and total life expectancy: a cohort study. Genome Medicine, 17:81. BioMed Central.
• Jang, S. Y.; Kwak, Y.; Choi, J. Y.; et al. (2024). The Effects of National Insurance Coverage Expansion and Genetic Counseling’s Role on BRCA1/2 Mutation Tests in Breast Cancer Patients. Cancers, 16(10):1865. MDPI.

---

Ακολουθήστε την ασφαλιστική αγορά στο Google News