«Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου»: ο διάσημος πίνακας του Eugène Delacroix έρχεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα, με αφορμή τη συμπλήρωση 200 χρόνων από την Έξοδο του Μεσολογγίου. Καθώς ο επισκέπτης θα θαυμάζει αυτόν τον συγκλονιστικό πίνακα, άραγε θα σκεφτεί πόσος κόπος και προετοιμασία χρειάστηκε, για να φτάσει μέχρι αυτόν; Γιατί αυτού του είδους τα πολιτιστικά γεγονότα προϋποθέτουν μια περίπλοκη και χρονοβόρα όσο και πεζή αλλά απαραίτητη διαδικασία. Αναπόσπαστο μέρος αυτής της διαδικασίας είναι και η ασφάλιση. Χωρίς ασφαλιστική κάλυψη δεν νοείται δανεισμός, μετακίνηση και έκθεση έργου τέχνης.

Ο αυθεντικός πίνακας του Eugène Delacroix «Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου» ανήκει στη συλλογή του Μουσείου Καλών Τεχνών του Μπορντώ. Θα φιλοξενηθεί στο Ξενοκράτειο Αρχαιολογικό Μουσείο της Ιερής Πόλης, από τα μέσα Μαρτίου έως τα μέσα Νοεμβρίου, στο πλαίσιο της περιοδικής έκθεσης «Η Έξοδος του Μεσολογγίου στον καμβά του Delacroix».

Το έργο δημιουργήθηκε λίγους μήνες μετά την Έξοδο του Μεσολογγίου, το 1826. Η Ελλάδα, γυναίκα με ελληνική παραδοσιακή φορεσιά, στην οποία κυριαρχεί το λευκό· στήθος γυμνό, βλέμμα γεμάτο απόγνωση και χέρια σε στάση ικεσίας – ή μήπως ακατάβλητης θέλησης; Η τραγικότητας της σκηνής εντείνεται από τα απόκοσμα χρώματα, την καταστροφή και το χάος γύρω της: στα πόδια της θαμμένο κάτω από τα ερείπια ξεπροβάλλει το χέρι του αγωνιστή – υπερασπιστή των οσίων και ιερών, και πίσω της ο κατακτητής ορθώνει το λάβαρό του, γιορτάζοντας τη νίκη του. Κι όμως, εκείνη παραμένει όρθια μέσα στην καταστροφή, μετουσιώνοντας το χάος σε ελπίδα.

Ο ερχομός του πίνακα ανακοινώθηκε την άνοιξη του 2025. Ωστόσο, ο αγώνας δρόμου για την προετοιμασία της έκθεσης είχε ξεκινήσει ακόμη πιο πριν, καθώς το πρωτόκολλο που ακολουθείται σε τέτοιες περιπτώσεις είναι μια περίπλοκη και αρκετά γραφειοκρατική διαδικασία, που περιλαμβάνει αποφάσεις, δικαιολογητικά, εγκρίσεις, άδειες κ.λπ., τα οποία, για λόγους ασφαλείας των πολιτιστικών αγαθών, δεν κοινοποιούνται. Στο Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών – Μίτος μπορεί να βρει κανείς κάποιες βασικές πληροφορίες για τα βήματα που ακολουθούνται και τους εμπλεκόμενους φορείς.

Τι απαιτείται για τον δανεισμό ενός έργου τέχνης

Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στο ΜΙΤΟΣ, για την εισαγωγή και τον προσωρινό δανεισμό κινητών μνημείων και πολιτιστικών αγαθών για εκθεσιακούς σκοπούς και για περιορισμένο χρονικό διάστημα, κατόπιν αιτήματος κρατικών ή ιδιωτικών μουσείων/πολιτιστικών φορέων του εσωτερικού, απαιτείται να κατατεθούν:

Μουσειολογική έκθεση (τι θα εκτεθεί) και μουσειογραφική πρόταση (πώς θα εκτεθεί).
Συμφωνητικό δανεισμού, το οποίο συντάσσεται από τον δανείζοντα, μουσείο ή συλλέκτη, και περιλαμβάνει αναλυτικά τους όρους δανεισμού και συνημμένα: α) τον κατάλογο των προς δανεισμό έργων, με την οικονομική τους αξία που ορίζεται από τον δανείζοντα και β) κατάλογο των δαπανών ανά συμβαλλόμενο μέρος.
Βεβαίωση Ασυλίας από Κατάσχεση – ζητείται από τον δανείζοντα και διασφαλίζει από διεκδικήσεις τρίτων τα προς δανεισμό έργα για όλο το διάστημα δανεισμού τους και την επιστροφή τους στη χώρα προέλευσής τους.
Ασφαλιστήριο Συμβόλαιο – ζητείται από τον δανείζοντα και διασφαλίζει τα προς δανεισμό εκθέματα κατά παντός κινδύνου και για όλο το διάστημα δανεισμού τους (από καρφί σε καρφί). Η κάλυψη παρέχεται από εξειδικευμένες εταιρείες και σε εξαιρετικές μόνο περιπτώσεις, έργων – εκθεμάτων ανυπολόγιστης αξίας, μπορούν να υπάρξουν και κρατικές εγγυήσεις.

Οι εμπλεκόμενοι φορείς

Αρμόδιο για τον συντονισμό, τη διοικητική και επιστημονική υποστήριξη των Εκθέσεων, καθώς και για τον δανεισμό έργων τέχνης από και προς την ελληνική επικράτεια είναι το Τμήμα Εκθέσεων της Διεύθυνσης Αρχαιολογικών Μουσείων, Εκθέσεων και Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων (ΔΑΜΕΕΠ) του Υπουργείου Πολιτισμού.

Στην όλη διαδικασία εμπλέκονται, επίσης, η Διεύθυνση Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού, η οποία ελέγχει ότι τα προς εισαγωγή έργα που θα παρουσιάζονται στην έκθεση και οι οργανισμοί που θα συμμετέχουν δεν έχουν απασχολήσει το ελληνικό δημόσιο για θέματα παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών· το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, το οποίο εγκρίνει τον δανεισμό· τα αρμόδια τελωνεία Αθήνας ή Θεσσαλονίκης, που θα ελέγξουν τα κιβώτια με τα εισαγόμενα έργα κατά την εισαγωγή και την επανεξαγωγή τους στη χώρα προέλευσης· το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη για την αστυνομική συνοδεία που είναι απαραίτητη κατά την οδική και ακτοπλοϊκή μεταφορά των δάνειων έργων· το μουσείο που θα υποδεχτεί το έκθεμα· το μουσείο ή ο συλλέκτης που κατέχει το δάνειο έργο και, βεβαίως, ο ασφαλιστής του – γιατί δεν νοείται δανεισμός και μεταφορά έργου τέχνης χωρίς αυτό να είναι ασφαλισμένο.

Με την ασφάλιση έργων τέχνης ασχολούνται λίγοι εξειδικευμένοι brokers –στη χώρα μας μετριούνται στα δάχτυλα του ενός χεριού–, καθώς πρόκειται για μια ασφάλιση που «απαιτεί ειδική μεταχείριση», όπως επισημαίνει στο άρθρο που ακολουθεί ο κ. Κώστας Κότσαλης, Senior Manager, Specialty Lines & Aviation της Howden, ενός μεσίτη με διεθνή εμπειρία και εξειδίκευση στην Ασφάλιση Έργων Τέχνης. Ο κ. Κότσαλης μοιράζεται μαζί μας ενδιαφέρουσες πληροφορίες για το πώς λειτουργεί η εν λόγω ασφάλιση, η οποία διευκολύνει τη “συνομιλία” μας τόσο με τις κλασικές όσο και με πιο σύγχρονες μορφές τέχνης, δίνοντάς μας μια διαφορετική, λίγο καλύτερη θεώρηση της καθημερινότητας – και του μέλλοντος κάποιες φορές.

Δήμητρα Καζάντζα

Διαβάστε επίσης: Πώς λειτουργεί η Ασφάλιση Έργων Τέχνης – Case study από τη Howden

Ακολουθήστε την ασφαλιστική αγορά στο Google News