Περιβαλλοντική Ευθύνη: υποχρεωτική ασφάλιση επικινδύνων και μη επικίνδυνων αποβλήτων

Η Επιτροπή Αστικής Ευθύνης και Επαγγελματικών Ευθυνών της ΕΑΕΕ προχώρησε σε διαμόρφωση λήμματος για την ασφάλιση Περιβαλλοντικής Ευθύνης στην περίπτωση επικίνδυνων και μη επικίνδυνων αποβλήτων, ενώ επικαιροποίησε τον ορισμό της Περιβαλλοντικής Ευθύνης, που υπήρχε ήδη στο «Ερμηνευτικό Λεξικό Ασφάλισης Αστικής Ευθύνης».

Επιδίωξη της Επιτροπής, ως γνωστόν, είναι η συνεχής επικαιροποίηση του Λεξικού, προκειμένου να διατηρεί τη χρηστικότητα και την εγκυρότητά του ως εργαλείου αναφοράς για επαγγελματίες του χώρου και το ευρύ κοινό.

Οι ενδιαφέρουσες προσθήκες έχουν ως εξής:

Περιβαλλοντική Ευθύνη
(όπως ορίζεται στο Π.Δ. 148/2009, με το οποίο ενσωματώθηκε στην ελληνική νομοθεσία η Οδηγία 2004/35/ΕΚ, γνωστή ως ELD)

Ως Περιβαλλοντική Ευθύνη ορίζεται η ευθύνη που προκύπτει από την υποχρέωση που έχουν οι φορείς εκμετάλλευσης να υιοθετούν και να εφαρμόζουν τα προβλεπόμενα στο Προεδρικό Διάταγμα 148/2009 μέτρα πρόληψης και αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ζημίας ή της άμεσης απειλής πρόκλησης τέτοιας ζημίας, καθώς επίσης και να καλύπτουν τις σχετικές δαπάνες, οποιοδήποτε και αν είναι το ύψος τους, στην περίπτωση που αυτοί (οι φορείς εκμετάλλευσης) καταστούν υπόχρεοι λήψης συγκεκριμένων μέτρων που καθορίζονται και επιβάλλονται από την εκάστοτε αρμόδια κρατική αρχή (δηλαδή όταν τεθούν σε καθεστώς περιβαλλοντικής ευθύνης) σε σχέση με την εν λόγω ζημία. Η Περιβαλλοντική Ευθύνη βασίζεται στην αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», δηλαδή υπόχρεος αποζημίωσης είναι ο Φορέας Εκμετάλλευσης που προκαλεί την περιβαλλοντική ζημία ή άμεσο κίνδυνο τέτοιας ζημίας.

Σύμφωνα με το Π.Δ. 148/2009, η ευθύνη του Φορέα Εκμετάλλευσης ορίζεται ως αντικειμενική, καθώς για την περιβαλλοντική ζημία και οποιαδήποτε άμεση απειλή τέτοιας ζημίας που προκαλείται από την άσκηση των επαγγελματικών του δραστηριοτήτων, ευθύνεται, ανεξάρτητα από υπαιτιότητα του. Σε κάθε περίπτωση, η ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ του περιβαλλοντικού συμβάντος και της δραστηριότητας του Φορέα Εκμετάλλευσης αποτελεί βασικό παράγοντα στην απόδοση περιβαλλοντικής ευθύνης βάσει του Π.Δ. 148/2009.

Επισημαίνεται ότι το Π.Δ. 148/2009 δεν παρέχει το δικαίωμα σε ιδιώτες να διεκδικήσουν αποζημίωση από τον Φορέα Εκμετάλλευσης για ζημίες που υπέστησαν οι ίδιοι συνεπεία περιβαλλοντικής ζημίας ή άμεσης απειλής τέτοιας ζημίας (π.χ. αποζημίωση λόγω σωματικής βλάβης ή υλικής ζημίας), ούτε όμως θίγει δικαιώματα αποζημίωσης των ιδιωτών που πηγάζουν από άλλες διατάξεις της υφιστάμενης νομοθεσίας.

Περιβαλλοντική ζημία

Η μετρήσιμη δυσμενής μεταβολή φυσικού πόρου ή η μετρήσιμη υποβάθμιση υπηρεσίας συνδεδεμένης με φυσικό πόρο, που μπορεί να επέλθει άμεσα ή έμμεσα και εξειδικεύεται ως εξής:

α) Ζημία σε προστατευόμενα είδη και φυσικούς οικοτόπους, ήτοι οποιαδήποτε ζημία έχει σημαντικά δυσμενείς συνέπειες για την επίτευξη ή τη διαφύλαξη της ευνοϊκής κατάστασης διατήρησης αυτών των οικοτόπων ή ειδών. Η σημασία αυτών των συνεπειών πρέπει να αξιολογείται σε σχέση με την αρχική κατάσταση.

β) Ζημία των υδάτων, ήτοι οποιαδήποτε ζημία επηρεάζει δυσμενώς σε σημαντικό βαθμό, την οικολογική, χημική ή/και ποσοτική κατάσταση, ή/και το οικολογικό δυναμικό των υδάτων (υπόγειων και επιφανειακών), καθώς και οποιαδήποτε ζημία επηρεάζει δυσμενώς σε σημαντικό βαθμό την περιβαλλοντική κατάσταση των θαλάσσιων υδάτων, όπως ορίζει ο Ν. 3983/2011 (Α` 144), για τις πτυχές της περιβαλλοντικής κατάστασης του θαλάσσιου περιβάλλοντος που δεν καλύπτονται από τον Ν. 3199/2003 και το Π.δ. 51/2007.

γ) Ζημία του εδάφους, ήτοι οποιαδήποτε μόλυνση του εδάφους η οποία δημιουργεί σοβαρό κίνδυνο δυσμενών συνεπειών για την ανθρώπινη υγεία, ως αποτέλεσμα της άμεσης ή έμμεσης εισαγωγής εντός του εδάφους, επί του εδάφους ή στο υπέδαφος, ουσιών, παρασκευασμάτων, οργανισμών ή μικροοργανισμών.

Αποκατάσταση Περιβαλλοντικής Ζημίας

Η αποκατάσταση περιβαλλοντικής ζημίας όσον αφορά τα ύδατα ή τα προστατευόμενα είδη ή φυσικούς οικοτόπους, επιτυγχάνεται μέσω της επαναφοράς του περιβάλλοντος στην αρχική του κατάσταση, μέσω πρωτογενούς, συμπληρωματικής και αντισταθμιστικής αποκατάστασης.

Α. Πρωτογενής αποκατάσταση
Κάθε μέτρο αποκατάστασης που έχει ως αποτέλεσμα την επαναφορά των φυσικών πόρων ή/και υπηρεσιών που υπέστησαν ζημία στην ή προς την αρχική τους κατάσταση.

Β. Συμπληρωματική αποκατάσταση
Κάθε μέτρο αποκατάστασης που αναλαμβάνεται σε σχέση προς φυσικούς πόρους ή/και υπηρεσίες, ως αντιστάθμιση του γεγονότος ότι η πρωτογενής αποκατάσταση δεν έχει ως αποτέλεσμα την πλήρη επανόρθωση των φυσικών πόρων ή/και υπηρεσιών που υπέστησαν ζημία.
Εφόσον οι φυσικοί πόροι ή/και υπηρεσίες που υπέστησαν ζημία δεν επανέρχονται στην αρχική τους κατάσταση, τότε επιχειρείται συμπληρωματική αποκατάσταση. Στόχος της συμπληρωματικής αποκατάστασης είναι η παροχή φυσικών πόρων ή/και υπηρεσιών, ενδεχομένως και σε διαφορετική τοποθεσία, παρεμφερούς επιπέδου με εκείνους που θα παρείχοντο εάν η τοποθεσία που υπέστη τη βλάβη είχε επανέλθει στην αρχική της κατάσταση. Εφόσον είναι δυνατόν και ενδεδειγμένο, η διαφορετική τοποθεσία θα πρέπει να συνδέεται γεωγραφικά με την τοποθεσία που υπέστη ζημία, λαμβάνοντας υπόψη τα συμφέροντα του πληττόμενου πληθυσμού.

Γ. Αντισταθμιστική αποκατάσταση
Οποιαδήποτε δράση αναλαμβάνεται για να αντισταθμισθούν οι προσωρινές απώλειες φυσικών πόρων ή/και υπηρεσιών κατά την περίοδο που μεσολαβεί από την ημερομηνία της ζημίας μέχρι την επίτευξη πλήρους αποτελέσματος της πρωτογενούς αποκατάστασης.
Επιχειρείται για την αντιστάθμιση της προσωρινής απώλειας φυσικών πόρων και υπηρεσιών έως ότου επιτευχθεί η ανάκαμψη. Η αντιστάθμιση αυτή συνίσταται σε συμπληρωματικές βελτιώσεις των προστατευόμενων οικοτόπων και ειδών ή του ύδατος, είτε στην τοποθεσία που υπέστη ζημία είτε σε διαφορετική τοποθεσία. Δεν περιλαμβάνει οικονομική αντιστάθμιση στο κοινό.

Φορέας Εκμετάλλευσης

Οποιοδήποτε φυσικό ή νομικό πρόσωπο, δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου, το οποίο εκμεταλλεύεται ή ελέγχει την επαγγελματική δραστηριότητα ή στο οποίο έχει μεταβιβασθεί αποφασιστική οικονομική αρμοδιότητα όσον αφορά στην τεχνική λειτουργία τέτοιας δραστηριότητας, συμπεριλαμβανομένου και του κατόχου σχετικής αδείας ή εξουσιοδότησης ή του νόμιμου εκπροσώπου της επαγγελματικής δραστηριότητας, ή οποιουδήποτε προσώπου καταχωρεί ή κοινοποιεί τέτοια δραστηριότητα.

Οι φορείς εκμετάλλευσης που εμπίπτουν στο Π.Δ. 148/2009 διακρίνονται σε δύο (2) κατηγορίες:

α) σε αυτούς που ασκούν τις επικίνδυνες δραστηριότητες του Παραρτήματος ΙΙΙ του Π.Δ. 148/2009 (κάθε εργασία αποθήκευσης, μεταφοράς, διαχείρισης αποβλήτων, η μεταφορά ρυπογόνων ή επικίνδυνων εμπορευμάτων, η απόρριψη / απελευθέρωση ουσιών στα νερά, η παραγωγή, χρήση και αποθήκευση και εντός του χώρου της επιχείρησης επικίνδυνων ουσιών, οι εγκαταστάσεις που υπάγονται στην Οδηγία ΙPPC, η διαχείριση αποβλήτων εξορυκτικής βιομηχανίας, η αποθήκευση CO2 κ.λ.π.)

β) σε όλους τους υπόλοιπους που με τη δραστηριότητά τους μπορούν να προκαλέσουν περιβαλλοντική ζημία ή άμεση απειλή τέτοιας ζημίας στα προστατευόμενα είδη και στους φυσικούς οικοτόπους (π.χ. γεωργοί).

Υποχρεώσεις Φορέα Εκμετάλλευσης

α) Λήψη όλων των απαραίτητων προληπτικών μέτρων, σε περίπτωση άμεσης απειλής περιβαλλοντικής ζημίας.
β) Λήψη όλων των αντικειμενικώς εφικτών μέτρων για τον έλεγχο, περιορισμό, απομάκρυνση ή διαχείριση των ζημιογόνων παραγόντων, όταν επέλθει περιβαλλοντική ζημία.
γ) Καταβολή κόστους εκτίμησης περιβαλλοντικής ζημίας.
δ) Καταβολή των δαπανών για τις δράσεις πρόληψης και αποκατάστασης.

Τι δαπάνες πληρώνει ο «Ρυπαίνων» Φορέας Εκμετάλλευσης

Ο Φορέας Εκμετάλλευσης επιβαρύνεται με όλες τις δαπάνες των δράσεων πρόληψης και αποκατάστασης που αναλαμβάνονται σύμφωνα με το Π.Δ. 148/2009.

Ειδικότερα επιβαρύνεται με το σύνολο των εξόδων που δικαιολογούνται από την ανάγκη να εξασφαλισθεί η δέουσα και αποτελεσματική εφαρμογή του Π.Δ. 148/2009, συμπεριλαμβανομένων των εξόδων για την εκτίμηση τις περιβαλλοντικής ζημίας, την εκτίμηση τις άμεσης απειλής περιβαλλοντικής ζημίας, των εναλλακτικών επιλογών δράσης, των διοικητικών και δικαστικών εξόδων, των εξόδων για την εφαρμογή του διατάγματος, των εξόδων για τη συλλογή στοιχείων και άλλων γενικών εξόδων, καθώς και των εξόδων παρακολούθησης και εποπτείας.

Σε περίπτωση που η Αρμόδια Αρχή αναλάβει να εκτελέσει μόνη της τα αναγκαία μέτρα πρόληψης ή αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ζημίας, τότε η Αρμόδια Αρχή δικαιούται να αναζητήσει και εκ των υστέρων από τον Φορέα Εκμετάλλευσης τις δαπάνες με τις οποίες η ίδια επιβαρύνθηκε (άρθρο 11 παρ. 2 Π.Δ. 148/2009).

Απαλλαγή Φορέα Εκμετάλλευσης από την ευθύνη

1. Ο Φορέας Εκμετάλλευσης απαλλάσσεται από την υποχρέωσή του να καταβάλει στην αρμόδια αρχή, τις δαπάνες των δράσεων πρόληψης ή αποκατάστασης που αναλαμβάνονται δυνάμει του παρόντος διατάγματος, εάν αποδείξει ότι η περιβαλλοντική ζημία ή η άμεση απειλή τέτοιας ζημίας:

α) οφείλεται σε πράξη ή παράλειψη τρίτου και επήλθε παρά την ύπαρξη των ενδεδειγμένων μέτρων ασφαλείας, ή
β) οφείλεται σε συμμόρφωση προς υποχρεωτική διαταγή ή εντολή δημόσιας αρχής, η οποία οδήγησε τον Φορέα Εκμετάλλευσης σε ενέργειες, στο πλαίσιο της δραστηριότητάς του, που προκάλεσαν την περιβαλλοντική ζημία ή την άμεση απειλή τέτοιας ζημίας. Εξαιρούνται οι περιπτώσεις που η διαταγή ή εντολή έχει δοθεί για την αντιμετώπιση μιας εκπομπής ή ενός τυχαίου γεγονότος που προκλήθηκε προγενέστερα, εξαιτίας της δραστηριότητας του Φορέα Εκμετάλλευσης.

2. Ο Φορέας Εκμετάλλευσης απαλλάσσεται από την υποχρέωσή του να καταβάλει στην αρμόδια αρχή, τις δαπάνες των δράσεων αποκατάστασης, που αναλαμβάνονται δυνάμει του προεδρικού διατάγματος εφόσον αποδείξει ότι δεν ενήργησε με δόλο ή αμέλεια και ότι για την περιβαλλοντική ζημιά συντρέχει μία από τις ακόλουθες προϋποθέσεις:

α) σε εκπομπή ή γεγονός που έχει προβλεφθεί ρητά στην έγκριση ή άδεια που του χορηγήθηκε από Δημόσια Αρχή για τη νόμιμη άσκηση της δραστηριότητάς του,
β) σε εκπομπή ή δραστηριότητα ή οποιοδήποτε τρόπο χρήσης προϊόντος στο πλαίσιο δραστηριότητάς του, για την οποία δεν ήταν δυνατόν σύμφωνα με το επίπεδο των επιστημονικών και τεχνικών γνώσεων που υπήρχε κατά τον χρόνο που έλαβε χώρα η εκπομπή ή η δραστηριότητα να προβλεφθεί ότι θα μπορούσε να προκαλέσει περιβαλλοντική ζημία.

Ανεξάρτητα από το εάν συντρέχει μία από τις ανωτέρω προϋποθέσεις, ο Φορέας Εκμετάλλευσης μπορεί να κληθεί και να υποχρεωθεί από την Αρμόδια Αρχή στην τήρηση και εφαρμογή μέτρων πρόληψης και αποκατάστασης των περιβαλλοντικών ζημιών. Αυτό σημαίνει ότι ενδέχεται τις σχετικές δαπάνες πρώτα να τις καταβάλει, και στη συνέχεια να διεκδικήσει δικαστικά την αναγνώριση της απαλλαγής του και την ανάκτηση των δαπανών που κατέβαλε.

Ο Φορέας Εκμετάλλευσης έχει δυνατότητα άσκησης ένδικων μέσων κατά της Απόφασης της Αρμόδιας Αρχής. Η άσκηση ωστόσο των ένδικων μέσων δεν αναστέλλει την εφαρμογή της Απόφασης, παρά μόνον εάν γίνει δεκτή αίτηση του Φορέα Εκμετάλλευσης για αναστολή της εκτέλεσης.

Ενεργοποίηση συμβολαίου ασφάλισης περιβαλλοντικής ευθύνης – Καταγγελία

Αναλόγως των παρεχόμενων καλύψεων, το συμβόλαιο περιβαλλοντικής ευθύνης ενεργοποιείται σε περίπτωση πρόκλησης:

α) γεγονότος ατυχηματικής ρύπανσης (ξαφνικής / αιφνίδιας) που προήλθε από τυχαίο ή σταδιακά εξελισσόμενο γεγονός, για το οποίο ο υπαίτιος εντάσσεται σε καθεστώς περιβαλλοντικής ευθύνης με τη διαδικασία που ορίζει το ΠΔ 148/2009,
β) γεγονότος σταδιακής ρύπανσης (αργή, μακροχρόνια ρύπανση) που προήλθε από τυχαίο ή σταδιακά εξελισσόμενο γεγονός, για το οποίο ο υπαίτιος εντάσσεται σε καθεστώς περιβαλλοντικής ευθύνης με τη διαδικασία που ορίζει το ΠΔ 148/2009,
γ) εάν μετά από τακτική επιθεώρηση ή βάσει καταγγελίας, οι αρμόδιες αρχές διαπιστώσουν ζημία ή επικείμενη απειλή ζημίας και ο υπαίτιος εντάσσεται σε καθεστώς περιβαλλοντικής ευθύνης με τη διαδικασία που ορίζει το ΠΔ 148/2009.

Μία ζημία μπορεί να καταγγελθεί από:

• την Εθνική Αρμόδια Αρχή αυτεπαγγέλτως,
• τις συναρμόδιες αρχές,
• κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο, το οποίο επηρεάζεται ή έχει έννομο συμφέρον από την λήψη περιβαλλοντικής απόφασης για την περιβαλλοντική ζημιά.

Υποχρέωση χρήσης μέσων «χρηματοοικονομικής ασφάλειας»

Αναφορικά με το ζήτημα της «χρηματοοικονομικής ασφάλειας», το Π.Δ. (σε αντίθεση με την Οδηγία) προέβλεψε υποχρεωτική υπαγωγή των επικίνδυνων δραστηριοτήτων (παράρτημα ΙΙΙ του Π.Δ.) σε σύστημα χρηματοοικονομικής ασφάλειας (άρθρο 14 Π.Δ.). Ωστόσο, ως προϋπόθεση για την έναρξη ισχύος της υποχρέωσης αυτής τέθηκε η έκδοση Υπουργικών Αποφάσεων που θα προσδιόριζαν τις σχετικές λεπτομέρειες.

Η έκδοση των εν λόγω Υπουργικών Αποφάσεων αναβλήθηκε αρχικώς με Νόμο (ν.4014/2011) για τα τέλη του 2012, και η έκδοση τους εκκρεμεί μέχρι και σήμερα. Επομένως, τυπικά δεν έχει ακόμη ενεργοποιηθεί η προβλεπόμενη από το Π.Δ. υποχρέωση χρήσης μέσων χρηματοοικονομικής ασφάλειας.

Ωστόσο, στη χώρα μας αλλά και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες έχει υιοθετηθεί με ειδική νομοθεσία υποχρέωση χρηματοοικονομικής ασφάλειας σε συγκεκριμένες δραστηριότητες, όπως είναι στις περιπτώσεις διαχείρισης, συλλογής και μεταφοράς επικίνδυνων και μη επικίνδυνων αποβλήτων (σε επαγγελματική βάση).

Σε ποιες επιχειρήσεις απευθύνεται η ασφάλιση περιβαλλοντικής ευθύνης

Η ασφάλιση περιβαλλοντικής ευθύνης δεν απευθύνεται μόνον στις επιχειρήσεις που υπάγονται στο υποχρεωτικό πλαίσιο ασφάλισης.

Η ασφάλιση περιβαλλοντικής ευθύνης απευθύνεται σε:

α) βιομηχανίες,
β) αποθηκευτικούς χώρους,
γ) εταιρίες διαχείρισης αποβλήτων,
δ) κατασκευαστικές εταιρίες,
ε) εμπορικές επιχειρήσεις,
στ) γεωργικές-κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις,
ζ) αλλά και σε οποιαδήποτε επιχείρηση μπορεί να προκαλέσει περιβαλλοντική ζημιά.

Η περιβαλλοντική ασφάλιση είναι εργαλείο πρόληψης και προστασίας, όχι μόνο αδειοδοτική υποχρέωση. Περιβαλλοντική ζημιά μπορεί να προκληθεί όχι μόνο από «βαριές βιομηχανίες», αλλά από οποιαδήποτε τύπο επιχείρησης.

Το Π.Δ. 148/2009 εφαρμόζεται σε οποιονδήποτε προκαλέσει περιβαλλοντική ζημιά, ανεξαρτήτως υποχρέωσης ασφάλισης, και ο ρυπαίνων καλείται να πληρώσει το κόστος αποκατάστασης σε περίπτωση περιβαλλοντικής ζημιάς!

Ενδεικτικά παραδείγματα καλυπτόμενων ζημιών από την ασφάλιση περιβαλλοντικής ευθύνης

Κατωτέρω παρατίθενται ορισμένα ενδεικτικά παραδείγματα περιβαλλοντικών ζημιών που μπορούν να καλύπτονται από την ασφάλιση περιβαλλοντικής ευθύνης, υπό την αυτονόητη προϋπόθεση της τήρησης των όρων και προϋποθέσεων που προβλέπονται από την εκάστοτε συναφθείσα μεταξύ ασφαλιστή και ασφαλισμένου ασφαλιστική σύμβαση:

1. Βιομηχανία Ανακύκλωσης Αποβλήτων
Βιομηχανία ανακυκλώνει απορρίμματα ξύλου και τα μετατρέπει σε θρύμματα για να χρησιμοποιηθούν ως καύσιμο σε σταθμό παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Ξεκινάει πυρκαγιά σε στοίβα απορριμμάτων, την οποία οι πυροσβέστες καταφέρνουν να σβήσουν μετά από αρκετές μέρες. Αποτέλεσμα ήταν τα νερά που χύθηκαν για την απόσβεση της πυρκαγιάς, να καταλήξουν στο παρακείμενο του οικοπέδου της βιομηχανίας δάσος, περιέχοντας βαρέα μέταλλα και χημικές ουσίες, τα οποία ήταν τοξικά. Εάν η εν λόγω βιομηχανία λειτουργούσε σύμφωνα με την άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας της, το ασφαλιστήριο συμβόλαιο Περιβαλλοντικής Ευθύνης – αν υπήρχε – θα ενεργοποιείτο για να καλύψει τα έξοδα αποκατάστασης της Περιβαλλοντικής Ζημίας που προκλήθηκε στο έδαφος του παρακείμενου δάσους.

2. Επιχείρηση που εκμεταλλεύεται χώρο στάθμευσης αυτοκινήτων
Η αποχέτευση σε χώρο στάθμευσης αυτοκινήτων δεν λειτουργεί. Κατά τη διάρκεια βροχερών καιρικών συνθηκών, σταγόνες από πετρέλαιο καταλήγουν σε ποτάμι. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη ρύπανση υδάτων και κατ’ επέκταση το θάνατο ψαριών. Εάν η εν λόγω επιχείρηση λειτουργούσε σύμφωνα με την άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας της, το ασφαλιστήριο συμβόλαιο Περιβαλλοντικής Ευθύνης – αν υπήρχε – θα ενεργοποιείτο για να καλύψει τα έξοδα αποκατάστασης της Περιβαλλοντικής Ζημίας που προκλήθηκε στα ύδατα.

Νομοθετικό Πλαίσιο Περιβαλλοντικής Ευθύνης

• Το Ελληνικό Σύνταγμα- άρθρο 24 παράγραφος 1.
• Οδηγία 2004/35/ΕΚ, η οποία ενσωματώθηκε στο ελληνικό δίκαιο με το Π.Δ. 148/2009.
• Νόμος 2496/1997 για την Ασφαλιστική Σύμβαση.
• Νόμος 4819/2021 (άρθρο 52) για Επικίνδυνα και Μη Επικίνδυνα Απόβλητα.
• Νόμος 4042/2012 (άρθρο 57) για τα Επικίνδυνα Απόβλητα.

Περιβαλλοντική Ευθύνη: υποχρεωτική ασφάλιση επικινδύνων και μη επικίνδυνων αποβλήτων

Νομοθετικό πλαίσιο για επικίνδυνα και μη επικίνδυνα απόβλητα

1) Π.Δ. 148/2009, όπως ισχύει – Περιβαλλοντική Ευθύνη για την Πρόληψη και Αποκατάσταση Περιβαλλοντικής ζημίας. Αποτελεί εναρμόνιση στην ελληνική έννομη τάξη της Ευρωπαϊκής Οδηγίας 2004/35/ΕΚ για την περιβαλλοντική ευθύνη.
2) Ν. 4819/2021 (άρθρο 52), όπως ισχύει – Υποχρεωτική ασφάλιση για τις επιχειρήσεις που διαχειρίζονται επικίνδυνα απόβλητα & συλλέγουν – μεταφέρουν επικίνδυνα και μη επικίνδυνα απόβλητα.
3) Ν. 4014/2011, όπως ισχύει (περιβαλλοντική αδειοδότηση, κατηγοριοποίηση περιβαλλοντικής επικινδυνότητας).

Επίσης ισχύει συμπληρωματικά και η παρακάτω νομοθεσία: Ν. 1650/1986 (άρθρο 29), Ν. 2496/1997 (άρθρο 23), Ν. 4042/2012, Ν. 3054/2002 & ΚΥΑ Αρ. ΔΥδρογ./Ε/Φ.5/180086

Υποχρεωτική ασφάλιση επικινδύνων και μη επικίνδυνων αποβλήτων

Στη χώρα μας αλλά και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες έχει υιοθετηθεί με ειδική νομοθεσία η υποχρέωση ασφάλισης της περιβαλλοντικής ευθύνης για συγκεκριμένες δραστηριότητες και δη για τους φορείς διαχείρισης, συλλογής και μεταφοράς επικίνδυνων αποβλήτων και τους φορείς συλλογής & μεταφοράς μη επικίνδυνων αποβλήτων σε επαγγελματική βάση.

Επισημαίνεται ότι οι παραπάνω φορείς υπέχουν περιβαλλοντική ευθύνη για κάθε ζημία ή απειλή ζημίας που ενδέχεται να προκληθεί από τις δραστηριότητες τους, κατά τα οριζόμενα στο Π.Δ. 148/2009, όπως ισχύει. Υπάγονται δηλαδή στις ρυθμίσεις, υποχρεώσεις και διαδικασίες που απορρέουν από το Π.Δ. 148/2009, όπως ισχύει.

Κατά συνέπεια, για την αποκατάσταση τυχόν προκληθείσας περιβαλλοντικής ζημίας από τις εν λόγω δραστηριότητες, θα εφαρμόζεται το εκάστοτε ισχύον ειδικό νομοθετικό πλαίσιο, περιλαμβανομένων των ρυθμίσεων του Π.Δ. 148/2009, όπως ισχύει.

Επικίνδυνα Απόβλητα

(Άρθρο 52 του Ν. 4819/2021 όπως ισχύει, και Π.Δ. 148/2009 όπως ισχύει)

Προϋπόθεση για την χορήγηση άδειας σε φορείς διαχείρισης / συλλογής / μεταφοράς επικίνδυνων αποβλήτων είναι η ύπαρξη ασφαλιστηρίου συμβολαίου ή άλλου μέσου χρηματοοικονομικής ασφάλειας. Η ασφάλιση πρέπει να περιλαμβάνει κάλυψη σε ζημιές προς τρίτους και την επαναφορά του περιβάλλοντος στην πρότερη κατάσταση σε περίπτωση ζημιάς.

Το ύψος της ασφαλιστικής κάλυψης κατ’ ελάχιστο, προβλέπεται ως εξής:

• €1 εκατ. ετησίως για τις εγκαταστάσεις που κατατάσσονται στην Α1 κατηγορία επικινδυνότητας (Ν. 4014/2011),
• €0,5 εκατ. ετησίως για τις εγκαταστάσεις που κατατάσσονται στην Α2 κατηγορία επικινδυνότητας (Ν. 4014/2011),
• €0,5 εκατ. ετησίως για τη συλλογή – μεταφορά επικινδύνων αποβλήτων,
• €1 εκατ. ετησίως για τη διασυνοριακή μεταφορά επικινδύνων αποβλήτων.

Μη Επικίνδυνα Απόβλητα

(Άρθρο 52 του Ν. 4819/2021 όπως ισχύει, και Π.Δ. 148/2009 όπως ισχύει)

Για την συλλογή και μεταφορά μη επικινδύνων αποβλήτων σε επαγγελματική βάση δεν απαιτείται άδεια. Ωστόσο, απαιτείται η σύναψη ασφάλισης. Η ασφάλιση περιλαμβάνει κάλυψη σε ζημιές προς τρίτους και την επαναφορά του περιβάλλοντος στην πρότερη κατάσταση σε περίπτωση ζημιάς.

Το ύψος της ασφαλιστικής κάλυψης κατ’ ελάχιστο, προβλέπεται ως εξής:

• €0,1 εκατ. ετησίως για τη συλλογή – μεταφορά μη επικινδύνων αποβλήτων.

Σε περίπτωση που ο οργανισμός ή η επιχείρηση δραστηριοποιείται τόσο σε εργασίες διάθεσης ανάκτησης, συλλογής και μεταφοράς και διασυνοριακής μεταφοράς επικίνδυνων αποβλήτων, όσο και σε εργασίες συλλογής και μεταφοράς μη επικίνδυνων αποβλήτων, το ύψος της ασφαλιστικής κάλυψης είναι αθροιστικό.

Σημείωση:

Σημειώνεται ότι τα έργα και οι δραστηριότητες που εμπίπτουν στην υποχρέωση ασφάλισης επικίνδυνων και μη επικίνδυνων αποβλήτων κατατάσσονται συνήθως στις εξής κατηγορίες:

Α1: προκαλούν πολύ σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον,
Α2: προκαλούν σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον,
Β: προκαλούν τοπικές και μη σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον.

Για τις κατηγορίες Α1 & Α2 απαιτείται διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης που προϋποθέτει την εκπόνηση:

• Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) η οποία εν συνεχεία εγκρίνεται και εκδίδεται, &
• Απόφασης Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ). Με την ΑΕΠΟ επιβάλλονται αναγκαία προληπτικά μέτρα και δράσεις παρακολούθησης της επιχειρηματικής λειτουργίας για την αποφυγή περιβαλλοντικής ζημίας.

Καλύψεις ασφαλιστηρίου συμβολαίου περιβαλλοντικής ευθύνης

Ενδεικτικά, ένα ασφαλιστήριο περιβαλλοντικής ευθύνης, μπορεί εν δυνάμει να καλύψει:

• Επαναφορά του περιβάλλοντος στην πρότερη κατάσταση, σε περίπτωση ζημιάς.
• Σωματικές βλάβες ή υλικές ζημιές σε τρίτα πρόσωπα.
• Κόστη καθαρισμού ή περιορισμού της ρύπανσης.
• Ρύπανση από συλλογή / μεταφορά.
• Έξοδα υπεράσπισης έναντι απαιτήσεων και δαπάνες πρόληψης και μετριασμού επιπτώσεων.
• Κόστος Καθαρισμού εγκαταστάσεων (ιδίων ή τρίτων).
• Απώλεια κερδών.
• Αναδρομική ισχύς κάλυψης.

Βασικές προϋποθέσεις ανάληψης του περιβαλλοντικού κινδύνου

• Η βασική ασφαλιστική αρχή της δέουσας επιμέλειας.
• Τήρηση των όρων & προϋποθέσεων που έχουν τεθεί από την περιβαλλοντική αδειοδότηση.

Συντρέχουσες προϋποθέσεις για αποτελεσματική ασφαλιστική προστασία από τον περιβαλλοντικό κίνδυνο

Η αποτελεσματική διαχείριση του περιβαλλοντικού κινδύνου προϋποθέτει μια δομημένη και σταδιακή προσέγγιση. Αρχικά, απαιτείται η συνειδητοποίηση του κινδύνου από τον φορέα εκμετάλλευσης, δηλαδή η αναγνώριση της πιθανότητας πρόκλησης περιβαλλοντικής ζημίας στο πλαίσιο της δραστηριότητάς του. Σε επόμενο στάδιο, κρίσιμη είναι η εφαρμογή μέτρων πρόληψης, με σκοπό τον περιορισμό ή την αποφυγή της επέλευσης περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Τα μέτρα αυτά συμπληρώνονται από την έγκυρη τεχνική εκτίμηση και αποτίμηση του κινδύνου, η οποία βασίζεται σε επιστημονικά και τεχνικά δεδομένα και επιτρέπει την αξιόπιστη αξιολόγηση των πιθανών συνεπειών.

Ως προς την τεχνική εκτίμηση και αποτίμηση του κινδύνου, το ελεύθερα προσβάσιμο διαδικτυακό πληροφοριακό εργαλείο για τη συστηματική αξιολόγηση χρηματοοικονομικού και περιβαλλοντικού κινδύνου που εκπονήθηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού συγχρηματοδοτούμενου έργου https://life-profile.gr/ με τη συμμετοχή και της Ένωσης Ασφαλιστικών Εταιριών Ελλάδος, μπορεί να επικουρήσει τη λήψη έμπειρων αποφάσεων (πρόσβαση στο εργαλείο: https://safer.ypen.gr/intro).

Παράλληλα, απαιτείται άρτια περιβαλλοντική αδειοδότηση, η οποία διασφαλίζει ότι η δραστηριότητα λειτουργεί εντός του προβλεπόμενου κανονιστικού πλαισίου και υπό συγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και η έμπειρη αξιολόγηση από τον φορέα αναδοχής του χρηματοοικονομικού κινδύνου, η οποία συμβάλλει στον προσδιορισμό της ασφαλιστικής κάλυψης και των σχετικών όρων.

Τέλος, απαραίτητη προϋπόθεση για την ολοκληρωμένη διαχείριση του περιβαλλοντικού κινδύνου αποτελεί η ύπαρξη επαρκούς ποσού χρηματοοικονομικής ασφάλειας, ικανού να καλύψει τις ενδεχόμενες υποχρεώσεις που απορρέουν από περιβαλλοντική ζημία.

---

Ακολουθήστε την ασφαλιστική αγορά στο Google News